![]() |
Co zanieczyszcza sprężone powietrze?
Powietrze atmosferyczne zasysane do kompresora zawiera trzy rodzaje zanieczyszczeń:
- Cząstki stałe: Nawet 140 do 150 milionów cząstek zanieczyszczeń w każdym metrze sześciennym powietrza, a w warunkach przemysłowych jeszcze kilkakrotnie więcej. Większość tych zanieczyszczeń (80 %) jest mniejsza niż 2 µm, przez co są zbyt małe, aby zostały zatrzymane przez filtr wlotowy kompresora (zazwyczaj usuwa on cząstki o wielkości 25 µm).
- Olej dostaje się do sprężonego powietrza zarówno z kompresorów tłokowych, jak i śrubowych, które są smarowane olejem.
- Woda – para wodna zawarta w powietrzu skrapla się po schłodzeniu w rurociągu. O tym, skąd bierze się wilgoć w powietrzu i jak się jej pozbyć, przeczytasz w artykule Dlaczego i jak osuszać powietrze.
Zanieczyszczone sprężone powietrze ma nieprzyjemny zapach, a ponadto negatywnie wpływa na stan Twoich urządzeń:
- Wszelkie uszczelnienia zużywają się szybciej i wymagają częstej wymiany.
- Cierpią również zawory w układach sterowania.
- Zanieczyszczenia ze sprężonego powietrza przenikają do tłumików, pogarszając ich działanie.
- Stopniowo zatykają się otwory i dysze.
- Uszkodzeniu ulegają gotowe wyroby i urządzenia produkcyjne – cząstki stałe mogą porysować powierzchnie itp.

Jakość sprężonego powietrza wg ISO 8573-1
Wytyczną dotyczącą jakości sprężonego powietrza jest norma ISO 8573-1. Jakość powietrza opisana jest w niej siedmioma klasami od 0 do 6 (tabela 1): Każda klasa ma określoną maksymalną zawartość cząstek stałych, wody i oleju. Dla różnych zastosowań i przepływów wymagane są różne klasy czystości.
Jak czyste musi być sprężone powietrze dla różnych zastosowań?
Dla różnych przypadków użycia norma ISO 8573-1 określa klasy jakości, np. dla powietrza warsztatowego norma przewiduje jakość 4-4-5. Ta trzycyfrowa liczba określa trzy zadane klasy jakości w następującej kolejności:
- klasa jakości dla cząstek stałych,
- klasa jakości dla wody (temperatura punktu rosy),
- klasa jakości dla oleju.
W tabeli nr 2 przedstawiono klasy jakości sprężonego powietrza dla różnych zastosowań przemysłowych.

Jak pozbyć się zanieczyszczeń ze sprężonego powietrza?
Cząstki stałe zatrzyma odpowiedni filtr albo dwa lub więcej filtrów jeden za drugim. Pierwszą przeszkodą przed wniknięciem cząstek stałych jest filtr wlotowy kompresora, który jednak usuwa cząstki o wielkości 25 µm. Kolejne filtry instaluje się przed osuszaczami lub za nimi.
Olej – może występować w powietrzu w postaci aerozolu lub par. Aerozol zatrzyma wysokiej jakości filtr standardowy. Pary oleju zatrzyma filtr z węglem aktywnym. Na skuteczność i żywotność węgla aktywnego wpływa temperatura sprężonego powietrza oraz jego wilgotność.
Wodę ze sprężonego powietrza usuniemy odpowiednim osuszaczem, który montujemy za kompresorem. Szczegóły i praktyczne porady dotyczące osuszania powietrza znajdziesz w artykule Dlaczego i jak osuszać powietrze.
Zanim kupisz filtry i osuszacze, odpowiedz sobie na pytania:
- Jak czyste musi być sprężone powietrze do celu, w którym je wykorzystuję?
Zupełnie inne wymagania dotyczą powietrza używanego w warsztacie do czyszczenia części, a inne np. do pomiarów czy transportu pneumatycznego żywności. Klasy jakości dla Twojej aplikacji znajdziesz w normie ISO 8573-1 lub w tabeli 2. - Jak czyste musi być sprężone powietrze, aby nie uszkodzić siłowników, zaworów i innych elementów instalacji?
Zanieczyszczone powietrze używane do napędu manipulatorów czy tłoków nie może powodować zacierania się siłowników pneumatycznych ani zatykania dysz. - Jak czyste jest sprężone powietrze, które dostarcza mój kompresor?
Gdy powietrze z kompresora nie odpowiada jakości wymaganej przez aplikację, trzeba zdecydować się na odpowiednie filtry lub jednostki do uzdatniania sprężonego powietrza.
Wybór właściwego filtra
Odpowiednie filtry do swojego układu wybierzesz z szerokiej oferty
tutaj
Przy wyborze filtra kieruj się trzema parametrami:
- Wymagana jakość powietrza
Jakość powietrza wymagana dla Twojego warsztatu lub zakładu jest określona w normie ISO 8573-1.
Przykłady zastosowań znajdziesz w tabeli 2. Na podstawie jakości wybierz typ filtra (mikrofiltr, filtr z węglem aktywnym...). - Ciśnienie powietrza na wlocie do filtra
Wybierz model filtra odpowiedni do ciśnienia panującego w Twoim układzie sprężonego powietrza. - Wydajność, czyli objętościowe natężenie przepływu powietrza
Filtry dobiera się według ilości powietrza, które przez nie przepływa. Ta ilość (przepływ objętościowy) jest podstawowym parametrem kompresora lub osuszacza i określa się ją jako wydajność, wydajność efektywną lub też przepływ.
Podaje się ją w litrach na minutę (l/min), czasem jednak także w m³/h.
Łatwo to przeliczysz: 1 m³/h = 16,67×1 l/min. Dla przepływu objętościowego stosuje się wiele innych jednostek, np. litry na sekundę itp. Aby nie pomylić się przy przeliczaniu, możesz skorzystać także z kalkulatora online.
Klasy jakości w ofertach filtrówPrzy wyborze należy zadbać o to, aby powietrze po filtracji miało taką zawartość cząstek stałych i oleju, jakiej wymaga nasza aplikacja. W tabeli 2 znajdziesz Dostawcy podają klasy w opisach filtrów |
![]() |
@KATEGORIE@(/filtrace-vzduchu-ngf-vcetne-indikace-zaneseni/)(15,random)(slider)
Uwaga na spadki ciśnienia
Każdy filtr (podobnie jak każde inne urządzenie, np. osuszacz czy armatura) powoduje spadek ciśnienia, co generuje koszty. Nie filtruj więc bardziej, niż jest to konieczne.
Spadek ciśnienia łatwo wprawdzie skompensujemy zwiększonym ciśnieniem na wyjściu kompresora, ale nie za darmo. Wzrośnie zużycie energii (o 6 do 10 % przy wzroście ciśnienia o 1 bar), a niestety wraz z ciśnieniem wzrośnie też temperatura sprężonego powietrza, a tym samym zwiększy się jego wilgotność.
- Najmniejsze spadki ciśnienia generują filtry wstępne i filtry pyłowe o grubych wkładach filtracyjnych.
- Filtry dokładne do usuwania oleju i wilgoci mają większy spadek ciśnienia.
- W walce ze spadkami ciśnienia pomaga regularna wymiana wkładów. Zanieczyszczony filtr stawia większy opór niż czysty.
Manometr różnicowy podpowie...
Spadek ciśnienia możesz sprawdzić na manometrze różnicowym, który jest elementem wyposażenia niektórych filtrów.

Gdzie instalować filtry sprężonego powietrza
-
Przed wlotem ssawnym kompresora instaluje się filtr wlotowy, który odfiltrowuje większe cząstki stałe, aby nie uszkodziły kompresora.
-
chłodnicą końcową i zbiornikiem powietrza warto umieścić filtr zgrubny, który chroni osuszacz głównie przed cząstkami stałymi.
-
Za osuszaczem ziębniczym można zainstalować filtr dokładny w celu usunięcia resztek kondensatu.
-
Przed osuszaczem adsorpcyjnym konieczne jest zainstalowanie filtra dokładnego, aby chronić go przed zanieczyszczeniem olejem. Za osuszaczem montuje się filtr zgrubny (odpylający).
Filtry mikroporowate o regularnych porach (filtr wstępny, zgrubny)
Ten typ filtra zatrzymuje cząstki stałe przed osuszaczem. Radzi sobie z cząstkami od 3 µm, ale w minimalnym stopniu z olejem i wodą. Filtry te posiadają wymienne wkłady – puste cylindry z porowatego spieku brązu, ceramiki, polietylenu lub polipropylenu.
Mikrofiltry z nieuporządkowanymi mikrowłóknami (filtr zgrubny)
Cząstki oleju uderzają w szklane mikrowłókna i tworzą większe krople, które pęd powietrza spycha do zewnętrznej piankowej osłony wkładu. Tam krople oleju pod wpływem grawitacji opadają na dno filtra. |
![]() |
Filtry z węglem aktywnym (filtr dokładny)
Po przejściu przez osuszacz i filtry, w powietrzu mogą pozostawać opary oleju. Dlatego za mikrofiltrem instaluje się filtr z węglem aktywnym, który redukuje zawartość oleju do 0,005 mg/m³. Filtr ten działa na zasadzie adsorpcji – sprężone powietrze przepływa przez złoże węgla aktywnego, do którego wiążą się węglowodory.
Do podłączenia filtry wyposażone są w gwint lub kołnierz. Posiadają również następujące elementy:
Do podłączenia filtry wyposażone są w gwint lub kołnierz. Posiadają również następujące elementy:
- spust kondensatu – manualny lub automatyczny.
- spust kondensatu – manualny lub automatyczny.
Projektując system filtracji, pamiętajmy, że filtry bywają również wbudowane w osuszacze, separatory cyklonowe czy zbiorniki.
Projektując system filtracji, pamiętajmy, że filtry bywają również wbudowane w osuszacze, separatory cyklonowe czy zbiorniki.
Stacje przygotowania powietrza
W zakładach produkcyjnych często spotykamy specyficzne wymagania dotyczące jakości powietrza. W takich przypadkach przydatne są stacje przygotowania powietrza. Urządzenia te zazwyczaj zawierają reduktor ciśnienia, filtry i smarownice (naolejacze) w jednej obudowie. Można dobrać model idealnie dopasowany do potrzeb konkretnego stanowiska.
@KATEGORIE@(/upravne-jednotky--pro-stlaceny-vzduch/)(15,random)(slider)
Pomiar zanieczyszczeń w sprężonym powietrzu
Jak sprawdzić, czy sprężone powietrze nie zawiera zbyt wielu zanieczyszczeń? Do weryfikacji czystości służą:
- detektory oleju
- detektory cząstek stałych,
- przenośne stacje pomiarowe.
Detektory oleju
Do oznaczania zawartości oleju stosuje się detektory fotojonizacyjne (PID – Photoionization Detector).
Zasada pomiaruDetektor fotojonizacyjny wykorzystuje lampę UV, którą jonizuje* cząsteczki mierzonego powietrza. Promieniowanie UV nie jest w stanie Potrafi jednak skutecznie jonizować węglowodory (składniki olejów). Natężenie przepływu jonów (sygnał elektryczny) jest wprost proporcjonalne do stężenia zjonizowanych cząsteczek. Sygnał jest wzmacniany i wyświetlany jako całkowita zawartość oleju. Detektory te mierzą wyłącznie powietrze wolne od substancji agresywnych, korozyjnych i łatwopalnych*). Wyjaśnienie: Podczas jonizacji z elektrycznie obojętnej cząsteczki powstaje cząsteczka z ładunkiem elektrycznym, czyli jon. Przepływ jonów tworzy sygnał elektryczny. |
![]() |
Instalacja detektora oleja
Detektory oleju instaluje się na pionowej rurze zasilającej z przepływem wznoszącym.
Na schematach (rysunek 4) widzisz dwie możliwości instalacji:
- instalacja bezpośrednia
- instalacja z rurociągiem bocznikowym (by-pass)

Detektory cząstek stałychZanieczyszczenia stałe w sprężonym powietrzu (ale także w innych gazach technicznych) mierzy się przez prześwietlanie za pomocą diody laserowej umieszczonej Przyrząd potrafi rozróżnić wielkość cząstek – mierzy zawartość cząstek o wielkościach 0,1–0,5 mm, 0,5–1 mm oraz 1–5 mm. |
![]() |
Przenośne stacje pomiaroweDo kontroli jakości powietrza stosuje się również przenośne stacje pomiarowe, które zawierają:
Stację po prostu przywozimy do kompresora i mierzymy jakość sprężonego powietrza. |
![]() |






